Bu bir paradigmadır!

0
27

Her çağ, her nesil kendi varsayımları üzerine inşa edilir.
Dünya düzdür, veya dünya yuvarlaktır gibi. Olmuş varsaydığımız, gizli kalan yüzlerce varsayım var.
Doğru veya yanlış.
O zaman, herhalde, eğer tarih bir rehber olacaksa dünya hakkında
Olmuş varsaydığımız birçok şey gerçekten doğru değil.
Fakat biz çoğu zaman bilmeden bu ilkelere takılıp kalıyoruz.

İŞTE BU BİR PARADİGMADIR

Sigmund Freud, Adler, Jung, Carl Rogers gibi psikologlar insan tabiatını anlamaya yönelik psikolojik kuramları oluştururken içinde bulundukları çağın paradigmalarından etkilendiler.

Peki neydi bu temel paradigmanın arka planında yer alan şey? diye sorguladığımızda deterministik bir düşünce biçimiyle karşı karşıya kalırız. O halde klasik fiziğin, Newton/kartezyen mantığının etki alanındaki deterministik paradigma gölgesinde oluşturulan tüm bu kuramlara şimdi ne kadar güvenebiliriz?

Anlamlı bir yanıta ulaşabilmek için öncelikle eski düşünce yapısını bilmek ve oradan yeni oluşumlara ilişkin irdelemelere geçmekte fayda var.

Determinizm ve Kartezyen Mantığı

Determinizmde, belirli nedenler belirli sonuçlara yol açar. Eğer deneysel işlemler sonucunda değişkenler arasında doğru nedensel ilişkiler kurmuşsanız, bu ilişkilere dayanarak belirli yordamlarda bulunabilirsiniz. Elinizde sağlam nedensel ilişkiler varsa, tahmin edilemeyecek fiziksel bir olay olamaz. Örneğin, belirli çevre şartları altında, belirli özelliklere sahip bir metal parçasını belirli düzeyde ısıtırsanız, bu metal parçasının nasıl tepki vereceği önceden bilinebilir. Laboratuvarda bu deneyi tekrarladığınızda sürprizle karşılaşmazsınız. Kartezyen mantığına göre de, görünür fiziksel evrendeki nedensel ilişkiler, atom içinde de geçerlidir.

Kuantum Fiziği

Oysa kuantum fiziği alanındaki çalışmalar bize, bu görüşün tamamen doğru olmadığını söylüyor. Kuantum fiziğine göre, atom-altı parçacıkların davranışları söz konusu olduğunda, kesin yordamalara dayalı nedensel ilişkiler kurmamız mümkün değildir. Kısacası atom içinde (sınırlarını çizebileceğiniz, bir anlamda tanımlayabileceğiniz) birtakım belirsizlikler vardır. Örneğin kuantum fiziğinde, elektronun dalga mı, parçacık mı olduğu konusu, Newton fiziğinde alıştığımız mantık akışıyla açıklanmaz. Kuantumun bakış açısıyla adeta, elektron ya dalgadır ya parçacık ve hem dalgadır hem parçacık. Dalga özelliğine odaklaştığımızda hızını, parçacık özelliğine odaklaştığımızda ise yerini belirleyebiliriz.